Mensenstroom

29 juli 2018

Jaar B, 17e zondag door het jaar, 29 juli 2018
Johannes 6, 1-15

In het gras aan de voet van een berg vlakbij het water… Het zou een prachtige vakantieplek kunnen zijn, om bij te tanken, even niets te moeten, rust te vinden. Daarvoor zijn de vele mensen rond Jezus ook gekomen. Ze zoeken bevestiging, bemoediging, ontmoeting, verlossing.

Afgelopen dinsdag bezocht ik de expositie Shelter in Museum Catharijne Convent in Utrecht. De zalen en gangen van het oude kloostergebouw ademen een aangename rust, een oase van stilte. In die serene omgeving hangen en staan moderne kunstwerken tussen de oude, altijd aanwezige beelden en schilderijen. Ze vullen elkaar aan, ze zoeken de confrontatie op, als vakantiegangers in een vreemde omgeving.

Confronterend vond ik de tentjes in een van de kloostergangen. Het tentdoek is gemaakt van Mylar-reddingsdekens met hun goudkleurige buitenkant. De associatie naar vluchtelingen die stranden op de Europese kust is gauw gemaakt. Sarah van Sonsbeeck, de kunstenares zegt erover: “Zo’n deken is eigenlijk de kleinste omhulling, de kleinste behuizing voor iemand die niets meer heeft, een shelter.

Ik moest denken aan een documentaire die ik pas heb gezien: “Human flow” – mensenstroom – van de gerenommeerde en ook controversiële Chinese kunstenaar Ai Weiwei. Hij volgde een jaar lang vluchtelingen in 23 landen wereldwijd, gaf hun een gezicht en was getuige van hun wanhopige zoektocht naar veiligheid, onderdak en rechtvaardigheid: van vluchtelingenkampen en levensgevaarlijke oceaanovergangen tot gesloten grenzen; van ontwrichting en ontnuchtering naar moed, uithouding en aanpassing; van het leven dat ze achterlieten naar een onbekende toekomst. Meer dan 65 miljoen mensen over de hele wereld worden door hongersnood, klimaatverandering en oorlog gedwongen huis en haard te verlaten in de grootste menselijke migratie sinds de Tweede Wereldoorlog.

Vakantiegangers of vluchtelingen, we zijn mensen die allemaal zoeken naar tolerantie, medeleven en vertrouwen. Net als die menigte rond Jezus in het gras aan de voet van de berg vlakbij het water. Onze vraag is dezelfde als die waarover Jezus zijn leerlingen laat nadenken. Er lijkt te weinig om iedereen te voorzien: “Vijf gerstebroden en twee vissen, maar wat betekent dat voor zo’n aantal?”

Iemand legde dit verhaal ooit zo uit: het voorbeeld van Jezus om dat beetje voedsel dat er is te delen, nodigt anderen uit om wat ze stiekem voor zichzelf hebben gehouden tevoorschijn te halen en ook te delen. Zo blijkt er een overvloed te zijn, meer dan genoeg voor iedereen. Kan het bijbelse wonder van de broodvermenigvuldiging opnieuw gebeuren?

De gouden tentjes in het Catharijne Convent zijn anti-drone tenten. Drones houden in oorlogssituaties mensen in de gaten, ze zoeken met een hittecamera naar lichaamswarmte. Maar de Mylar-dekens houden die warmte tegen. Je bent in de tenten dus onzichtbaar. Zo vormen zij een bescherming voor kwetsbare mensen. Tegelijk heeft die onzichtbaarheid ook een andere kant: je kunt je in die tenten ook verschuilen voor de noodkreten van anderen. De kunstenares zegt erover: “Het werk laat je nadenken over morele kwesties. Wat bied je een ander? Moet je mensen troosten en beschermen?”

In de film Human Flow stelt Ai Weiwei een vergelijkbare en net zo wezenlijke vraag: zal onze wereldwijde samenleving bepaald worden door angst, isolatie en eigenbelang of kiezen we voor een weg van openheid, vrijheid en respect voor de mensheid?

Jezus trekt zich na de wonderbare broodvermenigvuldiging terug in de bergen, helemaal alleen. Hij is niet de tovenaar die zorgt dat alles wel goed komt. Daarvoor moeten de mensen zelf in actie komen, daar aan de voet van de berg in het gras vlakbij het water; een rustgevende plek, om even op adem te komen, na te denken over alles wat gebeurt en wat je raakt; en dan…

 

PJ