Veertien en meer

29 mei 2016

Jaar C, Sacramentsdag, 29 mei 2016
Genesis 14, 18-20, 1 Korintiërs 11, 23-26 en Lucas 9, 11b-17

“Laatste Avondmaal”, zo stond woensdagavond bij een bericht op Facebook van Thijs van de Manakker. Hij had zijn “Waving Helmets” ingepakt om ze donderdag naar de Deurnese Willibrorduskerk te vervoeren voor de tentoonstelling die dit weekend opent. Veertien wuivende helmen komen onder het grote drieluik van Hendrik Wiegersma te staan.

Wiegersma schilderde daarop Christus en de veertien apostelen. “Veertien?”, zult u opmerken, “Het waren er toch twaalf?” Dat klopt en ook weer niet. Zoals u weet heeft Judas de groep de rug toegekeerd. Hij kon het niet meer aanzien hoe de droom van een nieuw rijk, een wereld van vrede en gerechtigheid, uit elkaar spatte. Hij deed wat hij beter niet had kunnen doen, maar dat is achteraf gepraat. Wiegersma tekende hem toch bij de groep, al is zijn aureool gebarsten.

Misschien schilderde De Wieger die gebarsten nimbus wel vooral voor de symmetrie. Maar ik vermoed dat er meer achter zit. Toch een aureool voor Judas? De moeite waard om daarover wat verder na te denken. Het leven is meestal niet zo zwart wit. Haat en liefde kunnen onvermoed door elkaar heen lopen. Eén misstap kan een heel leven tekenen. Maar kan er daarom niets goeds meer in iemand zitten? Je bent altijd meer dan je fouten en tekorten. Je blijft een mens.

Voor Judas werd een opvolger gekozen: Mattias. En later zou ook Paulus zich bij de apostelen aansluiten en zich apostel noemen. Ook zij staan op de triptiek als nummer dertien en veertien, met in het midden Christus. Het hangt al ruim vijftig jaar in de kerk en is het grootste werk in de expositie “Reflectie”, waarin hedendaagse lokale kunstenaars een eigentijds antwoord geven op de bronnen die Hendrik Wiegersma in zijn tijd inspireerden.

Thijs van de Manakker moest bij het zien van de gouden aureolen van de apostelen meteen denken aan zijn Waving Helmets, die hij enkele jaren geleden in Helenaveen in de Peel plaatste, als herinnering aan de gouden helm die daar ruim een eeuw geleden gevonden werd. Die gouden helm dateert uit de tijd van keizer Constantijn, de eerste Romeinse keizer die zich uitsprak vóór het christendom. In de oosterse orthodoxe traditie worden hij en zijn moeder Helena als heiligen vereerd. Het is fascinerend dat een van de lijfwachten van de keizer in onze omgeving heeft rondgereden. Wellicht op een belangrijke missie. Eeuwen later zou Willibrord in onze omgeving het christelijk geloof nieuw leven inblazen.

De wuivende helmen van Thijs van de Manakker ‘bewaken’ nu de triptiek van de veertien apostelen. De afbeelding van Jezus met zijn leerlingen heeft iets van het Laatste Avondmaal. Alleen leidt het ons via de toegevoegde personen, verder dan dat unieke moment voor het lijden en de dood van Jezus. Het avondmaal gaat door, het delen van brood en wijn gebeurt tot nu. Ook wij maken deel uit van het gezelschap dat in brood en wijn Christus’ nabijheid beleeft en werk wil maken van het Lichaam van Christus, dat Hij is en dat wij samen zijn, delend deelgenoot worden van het grote geheel. Wij zijn zelf de hoeders van ons geloof, waving helmets, wuivende helmen rond de Peel. Ik heb dat in een klein gedicht verwoord, dat ook bij de expositie te lezen is.

 

Goud

Gouden helmen
waaien als halmen in de wind

Gezonken, geworteld in de grond
ontworsteld aan het Peelveen
brengen zij mijn gedachten
naar een ver verleden
toen Christus nog nieuws was
dat verspreid, verbeid, getuigd, overtuigd
moest worden
te vaak helaas met macht en geweld
te weinig teder en liefdevol
maar toch verwijzen zij
naar een blijde boodschap van

gouden aureolen
glanzend in de zon

één gebarsten
zoals het leven weerbarstig is
en soms zonder uitzicht doodloopt
– ook hij hoort erbij –
de anderen vol vuur en enthousiasme
twaalf, dertien, veertien
en nog veel meer
van toen tot nu
helder en hartelijk.

PJ