Echt gebeurd ?

23 december 2018

Jaar C, 4e zondag van de advent, 23 december 2018
Lucas 1, 39-45

“Is dit verhaal echt gebeurd?” vroeg een van de kinderen van groep 4 van basisschool D’n Bogerd vrijdagmorgen toen ik met hen de kerstgroep in de St. Jozefkerk bekeek en het verhaal vertelde. Waarschijnlijk had het meisje een ander nog een ander feest in gedachten waarvan de waarheid op zekere leeftijd betwijfeld wordt. “Is dit verhaal echt gebeurd?” Ik antwoordde met ja. Maar het voerde in dit kader te ver om er echt op in te gaan.

Ook van het verhaal van vandaag, de aanloop op het kerstverhaal, kun je zeggen: het is op z’n minst een merkwaardig verhaal. Over een meisje dat veel te jong al, en een vrouw die veel te oud nog zwanger wordt. En dat ook nog van de heilige Geest, of te wel zonder tussenkomt van een man. En als beide vrouwen elkaar ontmoeten, dan springt ook nog eens het kind van Elisabeth op in haar schoot. Hoe letterlijk moet je zo’n verhaal nemen?

In de jongste editie van maandblad ‘De Roerom’ (jaargang 33, nr. 4, december 2018) schrijft Rob van der Zwan: “Als Jezus bestaan heeft – en daar twijfel ik niet aan – dan is er natuurlijk wel een geboorte nodig om hem te laten bestaan. Maar dat is ongeveer het enige wat we ervan weten: dát Jezus geboren is.”

Exegeten zijn het er doorgaans over eens dat het geboorteverhaal van Jezus door de evangelist Lucas geschreven is vanuit het paasverhaal. Toen duidelijk werd dat Jezus zo bijzonder was, en zijn verhaal verder verteld moest worden, heeft hij het begin van Jezus’ levensverhaal gereconstrueerd, met een heleboel verwijzingen naar de drie jaren dat Jezus rondtrok en het goede nieuws van het Rijk van God dat komt, verkondigde. Johannes de Doper moest erin voorkomen – die verwijst naar Jezus als de Messias, de redder. Johannes kon niet vroeg genoeg in het verhaal staan: meteen al als zijn moeder Elisabeth bezoek krijgt van Maria en Johannes Jezus al herkent in de schoot van zijn moeder. In de kribbe zit een verwijzing naar het kruis. In het bericht van de engel aan de herders het goede nieuws dat Jezus zelf ook verkondigt en voorleeft. Lucas schrijft niet over de koningen. Dat doet alleen Mattheüs. Hij verwijst zo naar het koningschap van Jezus. En het is niet toevallig dat zowel in het kerstverhaal als in het passieverhaal een Herodes voorkomt. Trouwens, de ezel, die we traditiegetrouw in de kerststal zetten, komt zowel bij Lucas als bij Mattheüs helemaal niet in het kerstverhaal voor. Maar had wel goed gekund, vanwege de prominente rol van de ezel bij Jezus’ intocht in Jeruzalem op Palmzondag.

Is het verhaal dan toch niet echt gebeurd? Die vraag zou je ook bij veel meer bijbelverhalen kunnen stellen. Toch kun je niet zondermeer met nee antwoorden en ze afdoen als fantasie. Bijbelverhalen zijn geen geschiedenisverhalen. Het zijn religieuze verhalen. Ze raken aan “fundamentele menselijke eigenschappen en patronen die een mens tot ‘mens’ maken.”

Bij het kerstverhaal en ook bij wat daaraan voorafgaat, gaat het over twee oer-thema’s: geboorte en reizen. Rob van der Zwan schrijft in zijn artikel: “We hoeven niet terug te gaan naar antieke teksten om de emotie tussen nataliteit [geboorte] en mobiliteit [op reis zijn] te begrijpen. Grootouders zijn diep geraakt door de geboorte van hun kleinkinderen, want het is niets minder dan het bewijs dat het leven doorgaat, weer opnieuw begint. Migratie en het lot van vluchtelingen maken juist zoveel felle reacties los omdat het aansluit bij de door iedereen gedeelde intuïtie dat je een nieuw begin kunt maken door weg te trekken naar betere oorden.” En hij besluit met:

“Terug naar Lucas: er staat niet alleen wat er staat. Het is één van de religieuze reisverhalen die, gezamenlijk, een ‘humuslaag’ vormen in onze cultuur. Ze kunnen ons bestaan voeden, onze geest inspireren, ons leven begeleiden. Het geboorteverhaal van Lucas is niet zozeer het relaas van een geboorte; er wordt aansluiting gemaakt bij onze menselijke drijfveren. In de pasgeborene dient het ‘nieuwe’ zich aan die ons troost in het nu, en hoop geeft op de goede toekomst.”

Zo kunnen wij meereizen met Maria en deelgenoot worden van die prachtige ontmoeting tussen Maria en Elisabeth en in de komende dagen van de geboorte van het kerstkind. Zo wordt hun verhaal ook ons verhaal.

 

PJ