Fout of goed ?

14 juli 2019

 Jaar C, 15e zondag door het jaar, 14 juli 2019
Lucas 10, 25-37

“Het kwaad zit in ieder mens…” Die scherpe uitspraak blijft hangen en geeft te denken. De acteurs in de musical “Zuidwal” van het Dr.-Knippenbergcollege strooiden op een frisse en ontwapenende manier meer van zo’n confronterende uitlatingen uit over het publiek. Erik Vink, die de musical over de Tweede Wereldoorlog in Helmond schreef, is daar goed in: mensen een spiegel voorhouden.

Thema’s als vrijheid en keuzes maken zijn actueel; in het kader van de aanstaande viering van 75 jaar bevrijding, maar ook in het licht van de spanningen om ons heen over hoe om te gaan met vluchtelingen, vreemdelingen, mensen die anders denken, anders leven, anders geloven. Wat is goed en wat is slecht? Wie is goed en wie is slecht? Keuzes kunnen je leven gewild èn ongewild bepalen. Het is verleidelijk om te oordelen en te veroordelen. Maar het leven is niet zwart-wit. Keuzes zijn niet zwart-wit. Vrijheid is niet zwart-wit.

Ik was ontroerd dat Erik als uitgangspunt van zijn musical een gedicht nam van Auke de Leeuw, oud-leerling van ‘t Knippenberg. Auke was in 2012 vijftien en een van de winnaars van de jaarlijkse gedichtenwedstrijd van het Nationaal Comité 4 en 5 mei. Hij zou zijn gedicht voorlezen tijdens de Nationale Herdenking. Maar er kwamen protesten en hij mocht toch niet het woord voeren, omdat zijn gedicht ging over zijn oudoom die fout was geweest in de oorlog. Auke vond dat wanneer je van de geschiedenis wilt leren, je alle kanten van de oorlog onder ogen moet zien: goed en fout. Hij wilde niets goed praten. Hij wilde zijn foute oudoom ook niet herdenken, maar stilstaan bij het feit dat zijn oudoom een foute keuze maakte. Onbedoeld werden Auke en zijn familie speelbal van een discussie over wie en wat we herdenken op 4 mei.

Ik was ontroerd, omdat het me toen raakte, en omdat ik het eens ben met de gedachte van Auke. Het is noodzakelijk om ook stil te staan bij foute keuzes om daaruit te leren en zelf – als het erop aan komt – de goede keuzes te kunnen maken. De musical “Zuidwal” houdt die spiegel scherp voor en vertaalt het maken van keuzes ook naar nu. “Zelfs wie geen partij kiest, maakt daarmee een keuze. Er bestaan helden tegen wil en dank. En daders die ook slachtoffer zijn.” Zo lees ik in de programmakrant.

Bij de aankondiging van het filmfestival “Nacht van het Witte Doek” zag ik dat ook de documentaire “Om nooit te vergeten” wordt getoond. Ook die gaat over goed en fout. Heel concreet in de zoektocht van een zoon naar hoe zijn vader in Zeilberg gesneuveld is. Vader was een NSB-er in Duitse SS dienst. Helemaal fout. Maar hij waarschuwde net voordat zijn vrachtwagen werd opgeblazen enkele mensen die in de buurt liepen dat ze snel weg moesten gaan. Daardoor zijn die mensen blijven leven, terwijl hij stierf. Toch een beetje goed? Of iets minder fout?

Het leven is niet zwart-wit. Dat proef ik ook in het verhaal dat Jezus vertelt aan de wetgeleerde die precies denkt te weten wat goed en wat slecht is. Hij is goed, de Samaritaan is slecht. Maar in het verhaal worden de rollen omgedraaid. De Samaritaan blijkt de redder. En de brave priester en leviet, die zouden moeten weten wat naastenliefde is, laten zich kennen door met een grote boog om de gewonde man heen te lopen.

“Het kwaad zit in ieder mens…” Dat zindert nog lang na in mijn gedachten. Ik was dan ook blij dat ik Erik Vink van de week tegenkwam tegenover de kerk. We praatten nog wat na over “Zuidwal”. Elke generatie moet opnieuw leren wat goed is en wat slecht. Dat kan alleen door de verhalen te vertellen, alle verhalen. En te blijven vertrouwen dat er meer goed dan kwaad is in de wereld. De schepping houdt zichzelf in stand en herstelt zich. Of dat ook voor de mens geldt…?

Wel als je beseft dat je elkaars naaste bent, of met de woorden van Antoon Coolen in een van zijn boeken te spreken: “Niet omdat de menschen zoo goed en zoo mooi zouden zijn, moet ge van hen houden, maar omdat ge hun getuige zijt en hun deelgenoot. ” (Herberg In ‘t Misverstand, 1938)

PJ
met dank aan Erik Vink

“Zuidwal” is nog te zien op vrijdag 20 en zaterdag 21 september 2019 om 20.15 uur in Theater Het Speelhuis in Helmond