Is-gelijk-teken

31 maart 2019

Jaar C, 4e zondag van de veertigdagentijd, 31 maart 2019
Lucas 15, 1-3.11-32

Professor Robbert Dijkgraaf heeft op televisie al verschillende colleges gegeven. Hij weet thema’s waarbij je je heel weinig kunt voorstellen op een prettige en interessante manier toegankelijk te maken. Zo sprak hij al over de oerknal, het allerkleinste, Einstein, het oneindige, zwarte gaten, licht en symmetrie en de toekomst. Nu heeft hij een boek geschreven over het is-gelijk-teken, twee onbeduidende streepjes die we in rekensommen heel gemakkelijk schrijven, maar waar nooit iets over gezegd wordt. Hij zei erover in De Wereld Draait Door: “Wij scheiden het liefst alles. We stoppen dingen in hokjes. Misschien moet dit ook wel om de wereld beter te kunnen begrijpen. Maar de werkelijkheid is veel meer met elkaar verbonden dan we denken.” De wetenschap verbindt dingen met elkaar die op het eerste gezicht niets met elkaar te maken hebben.

Afgelopen woensdag waren we met zo’n dertig mensen vanuit de parochie te gast in de St. Willibrordsabdij in Doetinchem. Het was een zeer inspirerend samenzijn dankzij de geweldige gastvrijheid van de monniken en de boeiende bijdrage van Thomas Quartier, die ons had uitgenodigd. Aan het begin van de middag las hij het eerste hoofdstuk voor uit de regel van Benedictus. Dat gaat over het onderscheid tussen vier soorten monniken. Samengevat: er zijn monniken die in het klooster samenleven, trouw aan de regel en gehoorzaam aan de abt – precies volgens het boekje -; er zijn monniken die zich de regel zo eigen hebben gemaakt en hebben doorleefd, dat ze de gemeenschap niet meer nodig hebben en als kluizenaar kunnen leven; er zijn ook monniken – hele slechte, noemt Benedictus ze – die ‘week zijn als lood’, die meer aandacht hebben voor hun eigen begeerten dan aan de gemeenschap en het gebed; en er zijn – nog slechtere – monniken die helemaal hun eigen gang gaan.

Aan die woorden van Benedictus voegde broeder Thomas toe: we hebben allemaal iets van alle vier die soorten monniken in ons. In zijn laatste boek “Heilige woede”, beschrijft hij de weg die hij zelf is gegaan en nog gaat om in te groeien in het leven als broeder in de abdij, met alles wat vruchtbaar, troostend en inspirerend is en alles ook wat schuurt en knelt. De vier soorten monniken die Benedictus beschrijft, blijken vier facetten van dezelfde persoon. Het is niet of-of, maar en-en. Je kunt er een is-gelijk-teken tussen zetten.

Zo is het ook met het evangelie van vandaag, het verhaal dat Lucas Jezus laat vertellen over de vader en de twee zonen. Meestal noemen we dit “het verhaal van de verloren zoon”, maar het wel en wee van de jongste is maar één facet van het verhaal. Er is ook nog de barmhartige vader. Ook die is hoofdpersoon. En vergeet niet de oudste zoon.

Priester Henri Nouwen schreef bij een schilderij dat Rembrandt maakte van dit bekende verhaal een ontroerend boek met de titel “Eindelijk thuis”. Hij identificeert zichzelf achtereenvolgens met de verschillende personages.

Hij herkent zichzelf in de jongste, verloren zoon en trekt tevens de lijn door naar Jezus als de ware Verloren Zoon van God. Dan identificeert hij zich met de oudste, thuisgebleven zoon, om opnieuw te eindigen bij Jezus als de ware Oudste Zoon van God. Tot slot komt hij uit bij de vader, waarbij hij verwijst naar God de Vader, die zijn kinderen uitnodigt om, in de diepste zin van het woord, thuis te komen en deel te hebben aan zijn vreugde. Aan het einde van zijn geestelijke zoektocht komt Nouwen tot de conclusie dat hij niets anders zal moeten doen dan de vader te worden.

Zo staat er ook in dit verhaal van Lucas, om met de gedachte van professor Dijkgraaf te spreken, een is-gelijk-teken tussen de drie hoofpersonen en onszelf. Die verloren zoon: dat ben ik. Die jaloerse zoon, dat ben ik. Die barmhartige vader, dat kan ik zijn. Ons leven is een voortdurend en met vallen en opstaan in het reine komen met beide zonen in ons, worstelend met geluk en verdriet, met schuld en vergeving, om uiteindelijk zo edelmoedig te kunnen worden als die barmhartige vader.

 

PJ