Over Maria

16 augustus 2019

Hoogfeest van Maria Tenhemelopneming, 15 augustus 2019
Openbaring 11,19a; 12,1-6a.10ab en Lucas 1, 39-56

Eigenlijk weten we niet zo veel over Maria. De bijbel is spaarzaam als het gaat over de moeder van Jezus. Zij komt alleen in beeld als de schijnwerpers ook op Jezus zijn gericht: als de engel Gabriël de geboorte van Jezus aankondigt aan het meisje dat verloofd is met Jozef – we hoorden het in het evangelie; als Jezus geboren wordt, volop kraamvisite krijgt en later in de tempel opgedragen; als Hij als twaalfjarige kwijt is en Maria en Jozef hem terugvinden in de tempel; als Maria Jezus een zetje geeft om een teken te stellen bij de bruiloft van Kana; als zij samen met Jezus’ broeders Hem naar huis wil halen, omdat Hij in hun ogen niet goed bij zijn hoofd is geworden; als Jezus aan het kruis hangt en Maria machteloos toekijkt; als zij met de apostelen en anderen in de bovenzaal treurt om Jezus’ dood.

Verder blijft het in de heilige Schrift stil rond Maria. Geen woord over haar ouders Joachim en Anna, haar onbevlekte geboorte, haar sterfbed, of over haar opname met lichaam en ziel in de hemel. Er zijn wel een heleboel verhalen die ook oud zijn, maar niet in de bijbel terecht zijn gekomen. en er is de traditie van de kerk waarin wijze mensen Maria’s leven en dat van Jezus doordacht hebben en concludeerden dat omdat Jezus zo bijzonder is, Maria ook een bijzondere vrouw moet zijn. Soms ging de fantasie zover, dat de kerk het nodig vond om in te grijpen. Dat is hier in Deurne en ook in Vlierden gebeurd met de verering van Maria in het kraambed.

In 1617 moest de pastoor van Deurne aan de bisschop van ‘s-Hertogenbosch beloven dat hij het beeld van de H. Maagd in het Kraambed, dat door velen werd vereerd, uit zijn kerk zou verwijderen. In de expositie over 950 jaar kerk in Deurne is het te lezen. Tijdens het Concilie van Trente was in 1563 besloten dat “men in een kerkgebouw geen enkele voorstelling mag plaatsen die herinnert aan een verkeerde leerstelling en die de eenvoudigen (van geest) op een dwaalspoor zou kunnen brengen. (….) Elke vorm van bijgeloof moet verwijderd worden. Het wil dat men alle onzuiverheden en voorstellingen met provocerende bekoorlijkheden vermijdt en wel zodanig dat geen enkele figuur geschilderd of versierd mag worden met een schoonheid die opzweept tot lust. Er mag niets gezien worden dat onwelgevoeglijk, profaan of losbandig is.” Alle afbeeldingen van bijvoorbeeld een zichtbaar zwangere Maria of een vermenselijkte geboorte van Jezus waren de Kerk een doorn in het oog. Het kind was immers een kind van God.

Ik zie daarin een parallel met het feest dat we vandaag vieren: de tenhemelopneming van Maria. Volgens de traditie zou Maria niet gestorven zijn, maar ‘ontslapen’ te midden van de apostelen en voortleven in Gods liefde. Maria is als moeder van Jezus zo’n bijzondere vrouw, dat haar de pijn van de geboorte en de pijn van het sterven bespaard zijn gebleven.

Dat is een nobele gedachte, maar hoe zit het dan met Maria’s pijn tijdens haar leven, als zij moet toezien hoe haar kind zich van haar vervreemdt en uiteindelijk ten onder gaat. Dat is voor een moeder niet te verteren. Niet voor niets viert de kerk op 15 september de gedachtenis van Onze Lieve Vrouw van Smarten. In haar leven maakt zij volgens de traditie zeven smarten, zeven droevige momenten mee: bij de opdracht van Jezus in de tempel als de oude Simeon voorspelt dat zij als door een zwaard doorstoken zal worden; als haar gezin moet vluchten naar Egypte; als Jezus kwijt is en in de tempel wordt teruggevonden; als Maria Jezus ontmoet tijdens zijn kruisweg; staande onder het kruis; als zij haar dode zoon weer op haar schoot ontvangt; als Jezus wordt begraven. Die smarten zijn haar absoluut niet bespaard gebleven.

In Helmond heet de Schutterij der Colveniers officieel Broederschap van Onze Lieve Vrouw der Zeven Smarten. In Lierop draagt het gilde de naam van Onze Lieve Vrouw van de Zeven Weeën. Zij vermoeden zelf dat met ‘weeën’ de smarten zijn bedoeld. In België worden beide woorden als synoniem gebruikt. Maar zou het niet ook kunnen dat die naam een overblijfsel is van die oude verboden traditie van Maria in het Kraambed?

Exegeten, bijbeldeskundigen, stellen dat de evangelist Lucas in het geboorteverhaal van Jezus zijn lijden en sterven projecteert: de kribbe verwijst naar het kruis. Zo kan ik me voorstellen dat in de Middeleeuwen in Maria’s kraambed en in haar weeën haar smarten werden voorzien.

Weeën en smarten, onbevlekte ontvangenis, maagdelijke geboorte en tenhemelopneming, het zijn woorden die allemaal tekort schieten als je Maria eer wilt brengen. Zij is de oer-moeder, zij is een sterke vrouw, zij kent de pijn van het leven – onze pijn – en daarin begrijpt ze ons. Dat is haar kracht. En zij heeft die onverbrekelijke band met Jezus, haar zoon, Gods Zoon.

En wij kunnen bij haar terecht.
Dat vieren we bij alle Mariafeesten en ook vandaag.

 

PJ