Overweging: Stille Nacht – Silent night

1 januari 2015

Oud en nieuw, 1 januari 2015
Numeri 6, 22-27 en Lucas 2, 16-21

 

Silent night, Holy night
All is calm, all is bright
Round yon virgin , mother and child
Holy infant so, tender and mild
Sleep in heavenly peace,
Sleep in heavenly peace.

Stille Nacht! Heilige Nacht!
Alles schläft, einsam wacht
Nur das traute hoch heilige Paar.
“Holder Knab’ im lockigen Haar,
Schlaf in himmlischer Ruh’,
Schlaf in himmlischer Ruh!”

 

Honderd jaar geleden klonken “Stille Nacht” en “Silent night” door elkaar heen in de kerstnacht van 1914. Koning Willem Alexander memoreerde het in zijn kersttoespraak:

“‘Stille Nacht, Heilige Nacht’ werd gezongen in de Britse en Duitse loopgraven in België en Noord-Frankrijk, in 1914. En heel even zwegen toen de geweren. Het werd gezongen achter de verduisterde ramen van Nederlandse huizen in de donkere decemberdagen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het werd gezongen in Praag, in Berlijn, in Warschau, tijdens de lange jaren van onvrijheid en afgrenzing.

Wat gebeurde daar, in de loopgraven van Vlaanderen? Talloze Duitse en Engelse jonge mannen van een jaar of achttien-negentien zijn ver van huis en haard. De meeste zijn in hun leven waarschijnlijk nog nooit verder dan een paar kilometer van huis geweest. Nu moeten ze als soldaten aantreden, een onbekend land ingaan en bevechten. In het toen neutrale Nederland noemen wij die oorlog de Eerste Wereldoorlog. In onze buurlanden spreken ze van De Grote Oorlog – La grande guerre.

Ongekend was het, strijd op zo’n grote schaal. Ongekend ook hoe die strijd niet meer alleen van man tot man was, maar gepaard ging met beschieting en vernietiging van miljoenen burgers, mannen, vrouwen en kinderen.

De winter is vroeg ingevallen. De kapotgeschoten Vlaamse dorpen, de slagvelden met duizenden doden, de loopgraven met vooral angstige jonge mannen, kinderen nog bijna… alles wordt bedekt met een laagje sneeuw. Bitterkoud is het en stervensdonker. Geen ster te zien, geen maanlicht. Een alles overheersende donkerte ligt over de velden. Misschien heeft u de beelden wel eens gezien, in één van de vele films die over het onderwerp gemaakt zijn.

Het is kerstavond. En even zwijgen ook de geweren, kanonnen en mortieren bij de loopgraven in Ieper. Dan opeens stapt een groepje Duitse soldaten uit de loopgraaf, ongewapend, met de witte vlag van overgave en onschuld. Ze zingen. Ze zingen het lied dat hun terugbrengt naar huis; naar hun vaders en moeders, hun broertjes en zusjes. Terug naar die wereld die goed en warm was. Waar de kachel brandde en het huis warm was en waar het goed thuiskomen was na de nachtmis in de kerk. Warme koffie en brood met worst wachtten op hen. “Stille Nacht, Heilige Nacht…” Ze zingen en ze horen niets dan het zachte knerpen van de sneeuw onder hun voeten. Die prachtige melodie beweegt zich voort door een nacht die stiller is dan alle anderen.

De Engelse jongens aan de overkant luisteren. In eerste instantie zijn ze bang dat de strijd opnieuw oplaait; dat dit een misselijkmakende list is van hun vijand. Maar dan overwint ook hun verlangen naar huis, naar de warmte van hun familie, de kaarsjes in een boom. Ze ervaren op dat moment opnieuw de blijdschap om het kind, dat werd geboren en dat slaapt in hemelse rust – “in heavenly peace”, in “himmlischer Ruhe” –. Ook zij staan op. Ze vertrouwen en geloven dat de zangers aan de overkant het goede voorhebben. Ze leggen letterlijk hun leven in de handen van het kerstkind, dat vrede brengt. En zij antwoorden: “Silent night, holy night”. Het wonder van kerstmis, in de snijdende kou van een Vlaams slagveld.

Het verhaal vertelt dat de soldaten daarna nog een potje voetbal hebben gespeeld. Onlangs herdachten kinderen uit België, Oostenrijk, Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland dit gebeuren met een internationaal vriendschappelijk voetbaltoernooi in Ieper.

Koning Willem Alexander noemde in zijn kersttoespraak Stille nacht een lied van hoop en licht dat mensen moed kan geven, ook in tijden van zorgen of verdriet. Ik zou u dat graag ook vandaag op de drempel van het nieuwe jaar, de drempel van een nieuwe parochie als nieuwjaarswens willen meegeven. Een parochie is de plek bij uitstek om dat te bieden: hoop, licht, bemoediging – en ook vrede, in naam van het kerstkind dat bezongen wordt in dat bijzondere lied: Stille nacht. Laten we het daarom vandaag ook nog in het Vlaams en in het Nederlands zingen.

 

Stille nacht, heilige nacht
‘t Godd’lijk Kind vreedzaam lacht
Liefde spreekt uit Zijn mondeke teer
Komt, knielt allen bij ‘t Kindeke neer
Schenk Hem allen uw hart
Schenk Hem allen uw hart

Stille nacht, heilige nacht,
Herders zien ‘t eerst Uw pracht;
Door der eng’len alleluja
Galmt het luide van verre en na:
Jezus de Redder ligt daar,
Jezus de Redder ligt daar

 

PJ

Met dank aan Wilma Koolen-Hermkens.
Deze overweging is grotendeels haar tekst.