Veranderen

8 december 2019

Jaar A, 2e zondag van de advent, 8 december 2019
Jesaja 11,1-10 en Matteüs 3,1-12

Veranderen is moeilijk. Dat blijk al uit het herkenbare verhaaltje dat we als tweede lezing hoorden (“Omkeren”, Beate Rose, Op weg naar Kerstmis 2019, Bernemedia). En dan gaat het hier nog om iets onschuldigs als de weg kwijtraken tijdens een wandeling. Maar wat als het om grotere belangen gaat of het grotere groepen mensen raakt?

Sinterklaas is weer het land uit, de pakjes dit weekend wel uitgepakt. Daarmee verstomt ook weer de Zwarte Pieten discussie, om ongetwijfeld volgend jaar weer in alle felheid op te laaien. Racisme is een serieus probleem. Het is een open zenuw in onze samenleving, waarmee iets gedaan moet worden.

In Madrid wordt op dit moment een internationale klimaatconferentie gehouden. Hoewel steeds meer mensen doordrongen worden dat er toch eindelijk iets moet gebeuren om klimaatveranderingen tegen te gaan, of tenminste zuiniger om te gaan met wat de aarde ons te bieden heeft, zijn er nog steeds felle tegenstanders van verandering en genoeg mensen die ontkennen dat er een probleem is. Het is gênant en schokkend hoe een meisje als Greta Thunberg wordt beschimpt op wat ‘sociale’ media zouden moeten zijn. Alsof zij in haar eentje alle milieuproblemen veroorzaakt, terwijl ze eerder als een eigentijdse Johannes de Doper zegt waar het op staat, misschien hard en soms misschien te hard.

Daarbij worden we gedwongen om na te denken over hoe de bodem minder belast kan worden door stikstofverbindingen en hoe een verhoogde concentratie van PFAS in de grond tegen gegaan kan worden. Dat dit nodig is, daar is iedereen het wel over eens, maar dat metingen elkaar tegenspreken, dat per provincie of land andere eisen worden gesteld, dat op de ene plek bomen worden gekapt en op een andere plek bomen moeten worden geplant, dat is niet te begrijpen. Als dan bepaalde groepen de Zwarte Piet toegespeeld krijgen, kan ik me voorstellen dat zij daartegen protesteren en oproepen om het als een gezamenlijke verantwoordelijkheid te zien, die voor iedereen om verandering vraagt.

Over een kleine maand zijn we alweer druk met onze goede voornemens. Ik maak ze al een hele tijd niet meer, omdat ik ze doorgaans toch niet volhou. En ik geloofde ook niet echt dat mensen – en ik voorop – hun gewoontes zomaar kunnen veranderen.

Veranderen is moeilijk. En we willen het liever niet, eerder ‘stug volhouden dan toegeven’. Daarom trekt Johannes de Doper flink van leer. “Adderengebroed,” roept hij. Het zal je maar gezegd worden. En hij gebruikt het beeld van het kappen van een boom die geen goede vrucht draagt: “Reeds ligt de bijl aan de wortel van de bomen.”

Soms is het nodig dat mensen even of wat vaker worden wakker geschud. Zo had ik een gezondheidswaarschuwing nodig om toch wat aan mijn gewicht te doen en het niet alleen als een goed voornemen te beschouwen. Zo eisen boeren en bouwers, leraren en zorgverleners aandacht voor hun problematiek en hun angst voor ongelijkheid en onrechtvaardigheid. Zo kun je van Greta Thunberg zeggen wat je wilt, maar ze heeft op het gebied van klimaatbewustwording wel heel wat – ik denk positiefs – teweeggebracht.

Ik las ergens: “Naast de enige zekerheid die we hebben in het leven: de dood, is er ook één constante, en dat is verandering. Leven betekent veranderen, ontwikkelen, groeien en aftakelen. Bekijk de wereld van vijftig, dertig, zelfs toen jaar geleden in foto en op film en je ziet een geheel andere wereld” (De Begraafplaats, jaargang 21, nr. 6, december 2019), en er stond ook nog: “Wat de meeste mensen het liefste hebben – en dat geldt ook voor mij – is dat de verandering langzaam en bijna ongemerkt plaatsvindt.”

Het verhaal over de wandelaars die de weg kwijt waren, sluit hierbij aan: “Soms is er een tussenstap nodig. Stilstaan, rust zoeken om te luisteren naar elkaars kijk, naar hoe het met iedereen is. Verrassend vaak geeft die ruimte ook de goede richting aan.”

In die ruimte kunnen de woorden van Jesaja troost en hoop bieden. Al wordt er flink gekapt, er groeit toch weer een twijgje op de dode stronk, nieuw leven, een nieuwe boom, een twijgje dat een kans mag krijgen. Het visioen van wolf en lam, panter en geitje, kalf en leeuw, koe en berin, slang en kind, die het goed met elkaar kunnen vinden, is zó mooi! Met deze droom voor ogen en een beetje goede wil, kun je elke verandering aan.

 

PJ